Ugroženo milion životinjskih i biljnih vrsta

Uništeni ekosistemi, zagađena voda i vazduh, stotine hiljada vrsta je pred izumiranjem. Veliki dio prirode već je izgubljen, a ono što je ostalo i dalje propada, navodi se u izvještaju koji je napravila grupa UN-ovih stručnjaka za biodiverzitet (IPBES) koji su se ove sedmice sastali u Parizu.

Poljoprivredna proizvodnja koju omogućuju plodna tla i insekti oprašivači u kontinuiranom je porastu, a ulov ribe porastao je zadnjih pola vijeka za 50 odsto. Više od dvije milijarde ljudi koristi drvo kao izvor energije. Između 25 i 50 odsto farmaceutskih proizvoda dobija se iz prirode.

Biljke i mikroorganizmi imaju ključu ulogu u filtriranju vode i vazduha. Uz to, biljke i okeani upijaju više od polovine emisija ugljen-dioksida koji je kriv za klimatske promjene.

Čovjek iskorišćava i zagađuje prirodu

Čovjek iskorištava i zagađuje prirodu više nego ikada, pa je „75 odsto kopnena, 40 morskih staništa i 50 procenata vodenih tokova danas značajno degradiran“, navodi se u nacrtu izvještaja.

Više od 40 odsto zemljišta sada je poljoprivredno ili urbano, a samo 13 odsto okeana i 23 odsto zemljišta još se kvalifikuje, kao „divlje“ i često je jako zabačeno ili neproduktivno.

„Više od trećine zemljišta i tri četvrtine vodenih resursa koristi se za poljoprivrednu proizvodnju i uzgoj stoke“, po dokumentu.

No degradacija tla smanjila je poljoprivrednu produktivnost na više od 20 odsto površina, što pogađa više od tri milijarde ljudi. A poljoprivreda se i dalje širi, posebno „na štetu tropskih šuma“.

Između 1990. i 2015. površine pokrivene šumama u svijetu smanjile su se za oko šest odsto, sa 4,28 milijardi hektara na 3,99 milijardi.

Budući da gotovo 60 odsto svjetskog stanovništva živi u gradovima urbanizovana područja udvostručila su se od 1992, zauzimajući najprije savane i prerije.

Više od 80 odsto voda završava u okolinu neprečišćeno

Više od 80 procenata voda koje se koriste na planeti završava u okolinu bez prethodnog pročišćavanja, a istovremeno se „u vode svake godine baca 300 do 400 miliona tona teških metala, otrovnog blata i drugog otpada“. Tako „40 odsto ljudi na svijetu nema pristup čistoj i pitkoj vodi“.

Okeani, u kojima svake godine završavaju milioni tona plastike, ne stoje bolje. Sedamdeset hiljada brodova za industrijski ribolov pokriva „barem 55 odsto mora“. A „gotovo 75 odsto glavnih ribljih fondova“ danas je iscrpljeno ili previše izlovljeno.

Ugroženo milion životinjskih i biljnih vrsta

Naučnici procjenjuju da na planetu živi oko osam miliona životinjskih i biljnih vrsta, ali se prati stanje samo vrlo malog broja njih.

Gotovo 25 odsto od oko 100.000 vrsta koje je analizirala Međunarodna unija za očuvanje prirode (IUCN) za svoj poznati crveni popis klasifikovalo je kao vrste kojima prijeti izumiranje, a 872 vrste izumrle su u zadnjih 500 godina.

No tekst IPBES-a daleko je dramatičniji: između 500.000 i milion vrsta navodno je trenutno u opasnosti.

Na osnovi višestrukih procjena stanja vrsta, „vjerovatno je da najmanje milionu biljnih i životinjskih vrsta danas prijeti izumiranje“, navodi se u nacrtu izvještaja u koji je imao uvid Frans press.

Koristeći drugu metodu predviđanja koja se temelji na nestanku staništa, naučnici dolaze do „razumne“ brojke od pola miliona, među kojima je više od 3.000 kičmenjaka i više od 40.000 biljnih vrsta. Te vrste su „uslovno mrtve“, jer su vjerovatno već „osuđene na nestanak“ zbog štete nanesene njihovim staništima.

Nacrt izvještaja spominje takođe „opšte smanjenje“ životinjskih populacija, kako na kopnu, tako i u moru, iako se istraživanja fokusiraju na kičmenjake. Naglašava se i smanjenje genetičke raznolikosti.